Edirne Belediye Meclisi’nin İlk Kadın Üyesi Kim?
Edirne’de Toplumsal Araştırmalar, Kültür ve Sanat İçin Vakıf (TAKSAV) İl Temsilciliği tarafından, Arkeolog ve Kültür Tarihi Anlatıcısı Dr. Umut M. Doğan’ın sunumuyla “Edirne’den Portreler” konulu söyleşi gerçekleştirildi.
“Kadınlar” temalı söyleşide Dr. Umut M. Doğan, Edirne tarihinde önemli bir yere sahip bazı kadınları tanıttı. Doğan’ın sunumunda özellikle Edirne Belediye Meclis Üyeliğine seçilen ilk kadın dikkat çekti.
“1930 YILINDA BELEDİYELERDE SEÇME VE SEÇİLME HAKKI VERİLİYOR”
Doğan, 3 Nisan 1930 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) hararetli tartışmaların yaşandığını belirterek; “Bağıranlar, itiraz edenler, teklifler; müthiş bir ortam var. Tartışılan şey; 1850 Sayılı Belediyeler Kanunu. Konuşulan şey kadın. Kadına verilmesi gereken haklar üzerine tartışmalar var. Deniyor ki; ‘Yakın zamanda belediye seçimleri yapılacak. Kadınlar oy kullansın mı, kullanmasın mı?’ O gün TBMM’de bütün milletvekillerinin birbirine girdiği, büyük tartışmalar yaşadığı konu kadına seçme ve seçilme hakkının verilip verilmeyeceğiydi. O tartışmada eller kalkıyor, ‘Hayır’ diyorlar. Çünkü bu sesler 1930 meclisi için hiç yabancı değil. 1924’te de aynı tartışma oldu ve reddedildi. 1924’teki tartışmalarda Mustafa Kemal sadece izledi. Çünkü o iyi bir devrimci ve siyasetçiydi; ‘Her şeyin bir zamanı var’ dedi ve bekledi. 1930’daki tartışmada kürsüye çıktı, konuşmasını yaptı ve son noktayı koydu. Dedi ki; ‘Bizim toplumumuzun geri kalmasının temel nedeni kadınlarımıza gösterdiğimiz ilgisizliktir.’ Bunu söyleyen bir fikirle o gün net bir şekilde tavrını koydu ve 3 Nisan 1930 tarihinde alınan kararla kadına belediye seçimlerinde sadece oy verme hakkı değil, seçimlere katılabilme, aday olabilme hakkı da verildi” ifadelerini kullandı.
“2 KADIN BELEDİYE MECLİSİ ÜYELİĞİNE ADAY OLUYOR”
1930 yılının eylül ve ekim aylarında Türkiye genelinde belediye seçimlerinin gerçekleştirildiğini söyleyen Doğan; “Artvin’in Yusufeli ilçesine bağlı Kılıçkaya beldesinde Sadiye Ardahan sadece Türkiye’nin değil, bütün İslam dünyasının seçilen ilk belediye başkanı olmayı başardı. Edirne’de ise müthiş bir seçim dönemi yaşandı. Çünkü kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmiş, birkaç ay sonra seçimler yapılıyor ve şehir hararetli tartışmaların döndüğü bir hale döndü. Seçimlerden önce müthiş çalışmalar var ve bu çalışmalarda kadınlar ön planda. Edirne’de 1930 seçimlerinde belediye başkanlığını Cumhuriyet Halk Fırkası adına Ekrem Bey kazandı. Ama o seçimlerde belediye meclisine aday olan 2 kadın vardı; birisi Süreyya Hanım, diğeri Huriye Hanım. Huriye Hanım, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın adayı olarak seçimlere girdi. Süreyya Hanım Cumhuriyet Halk Fırkası’nın adayı olarak seçimlere katıldı” dedi.
“SÜREYYA HANIM’I BULMAK BİR BOYUN BORCUDUR”
Doğan, 1930 yılı yerel seçimlerinin sonuçlarını açıklarken; “Seçimler yapıldı. O sıradaki kayıtlar diyor ki ‘Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın adaylarını Fevziye Hanım, Muzaffer Hanım ve Zehra Haşim Hanım yoğun şekilde desteklediler.’ Hatta Muzaffer Hanım’ın kendi arabasını şehirde dolaştırıp, mahalle mahalle seçmen toplayıp belediyeye oy kullanmaya getirdiği kayıtlarda yazıyor. Cumhuriyet Halk Fırkası’nın adaylarını ise Eczacı Ferit Bey’in eşi Refika Hanım destekliyor. Müthiş bir yarış. Ama seçimlerde birçok usulsüzlükler yaşanıyor. Buna rağmen İslam tarihinde ilk defa kadınlar aday olabiliyor. Dolayısıyla büyük bir hamledir. Seçimlerin sonucunda belediye meclisine seçilen kadın Süreyya Hanım oldu. Hakkında hiçbir bilgi yok. 1930 yılında Cumhuriyet Gazetesi’nin seçim sonuçlarını yayımladığı listelerde Süreyya Hanım’ın adı geçiyor. Onun dışında hiçbir bilgi yok. Süreyya Hanım’ı bulmak, Edirneli tarihçiler ve yurttaşlar için Süreyya Hanım’ı bulmak bir boyun borcudur. Süreyya Hanım’ın kim olduğunu, bugünkü ailesinin kimler olduğunu bulmak, bu şehrin boynunun borcudur” sözlerine yer verdi.
EDİRNE İÇİN ÖNEMLİ OLAN KADINLAR HAKKINDA DA BİLGİ VERDİ
Doğan, Süreyya Hanım’ın, Edirne’nin ilk kadın belediye meclisi üyesi olmasının çok önemli olduğunu vurguladı. Doğan, sunumunda ayrıca Edirne’nin ilk kadın milletvekili Fatma Şakir Memik, Edirne milletvekili Türkan Seçkin, Fatih Sultan Mehmet’in eşi ve mezarı Edirne’de olan Sitti Şah Sultan, 1717 yılında Avrupa’dan İstanbul’a giderken Edirne’ye de uğrayan kadın seyyah ve yazar Lady Montagu hakkında bilgiler verdi. Doğan’ın sunumunun ardından söyleşi sona erdi.
UĞUR AKAGÜNDÜZ
