Doğan, Edirne’nin Delilerini Anlattı
Edirne’de Toplumsal Araştırmalar, Kültür ve Sanat İçin Vakıf (TAKSAV) İl Temsilciliği tarafından, Arkeolog ve Kültür Tarihi Anlatıcısı Dr. Umut M. Doğan’ın katılımıyla “Edirne’den Portreler” söyleşisinin bu hafta 5’incisi gerçekleştirildi. Edirne tarihin de yer edinmiş 3 ismin anlatıldığı etkinliğin bu haftaki konusu "Deliler" oldu.
Dahilik ile delilik arasında çok ince bir çizgi olduğunu belirten Doğan, Türk edebiyatında deliliğin tanımının birçok farklı şekilde yapıldığını söyleyerek; “Klasik Türk Edebiyatı'na baktığımızda deli ve deliler ile ilgili ifadeler yüzlerce yerde geçiyor. Klasik Türk Edebiyatı'nda deli ile ilgili meczup, cünun, mecnun gibi ifadeler yer alıyor. Şeyda kelimesi çok kullanılıyor. Yine deli anlamına gelen aşüfte kelimesi kullanılıyor. Günümüze kadınlar için biçimsiz bir şekilde kullanılıyor ama Farsça bir kelime ve anlamı aklı bozulmuş kişi demek. Yine deli ile eş anlamlı olarak kullanılan bir kelime de sevdalı. Sevdalı, vücut dengesi bozulmuş olarak kullanılıyor” dedi.
“EDİRNELİ DELİLERİN EN ÜNLÜSÜ DELİ SELİM”
Doğan, Edirneli delileri anlattığı söyleşide ilk olarak Klarnet Virtüözü Edirneli Deli Selim’e (Selim Kızılcıklılar) yer verdi. Deli Selim’in askere gitmeden 3 ay önce sevdiği kızı kaçırması ve askerliğinin bitmesine 15 gün kala firar ederek eşini de alarak Ankara’ya birliğine dönmesinden bahseden Doğan; “Özledi. Ne yapsın? Geliyor Edirne’ye. Tekrar Ankara’ya birliğine dönüyor ve ‘Komutanım biz geldik, eşimle beraber geldik’ diyor. 15 günlük askerliği kalan bu delikanlıya uzun bir ceza verildi. Bitlis Tatvan’a sürgüne gönderiliyor ve 7 yıl ceza alıyor. Askerliğinin bitmesine on beş gün kala firar edip yavuklusuna giden bu delikanlı eşiyle beraber tam yedi yıl daha askerlik yapıyor. Orada 2 çocukları oluyor. 7 yıl cezalı askerlik sonunda Edirne'ye gelerek en iyi bildiği işi yapıyor. Müzik yapıyor. Düğünlere katılıyor. Konserlere gidiyor. Ünlenmeye başlıyor. Onu çağıranlar, 'gel bizim grupla çal' diyorlar ama kabul etmiyor. Tek başına olmak istiyor. Gazinoda tam sabahken bir anda şarkının ortasında, çalarken bırakıp, ‘Ben gidiyorum’ diyerek bırakıp gidiyor. Allah aşkına, böyle hikayesi olan bir adama siz olsanız ne dersiniz? Evet bu kişi, Edirne Büyük Klarnet Virtüözü Deli Selim” dedi.
“BALABANLAR AŞİRETİ İLE EDİRNELİLER AKRABA”
Doğan, anlatılarının devamında Osmanlıda, Dimetoka bölgesinde yaşamış, daha sonra şimdiki Tunceli, Erzincan, Elazığ, Malatya yöresine göç ettirilmiş Balabanlar aşiretine değinerek; “Dimetoka, Osmanlı’da Edirne sınırları içerisinde bir yer. Bu bölgeden Tunceli, Erzincan, Elazığ, Malatya bölgesine göç ettirilen Balabanlar aşiretinin kökeni bir isme dayanır. Adı ‘Deli’ olan bir Bektaşi ereni Seyit Ali Sultan'a (Kızıl Deli) dayanır. Kızıl Deli Sultan, 14-15’inci yüzyıllarda yaşamış önemli bir Osmanlı ereni, bir Bektaşi ereni. Kızıl Deli, Osmanlı'da en önde savaşan ‘Deliler Ocağı' mensubu bir erendir” ifadelerini kullandı.
Doğan son olarak, Edirne’nin ilk delisi olarak kabul edilen Lykurgos isimli efsanevi kral hakkında bilgiler vererek, Edonisler denilen efsanevi Trak kabilesinin kralı olduğunu ifade etti.
ŞENER ŞENTÜRK
